Thuisvoelen als basis voor verandering
Een appèl

Project: Groot-Amsterdam (2019-2022)

Leestijd: 4 minuten

Wat voor samenleving zijn we? Wat voor samenleving willen we zijn? En hoe geven we die vorm?
Het zijn vragen die op lokaal niveau zelden fundamenteel aan de orde komen, terwijl bewoners en ondernemers er juist dáár mee worstelen.

Download hier het complete boek "Thuis is…"

Groot-Amsterdam verandert ingrijpend. Tot 2030 staan alleen al zo’n 175 tot 220 duizend extra woningen gepland, tot 2050 stijgt dit aantal door naar 325 duizend. Een groot deel hiervan komt in de bestaande steden en dorpen, maar er wordt ook geschetst aan nieuwe uitbreidingen zoals Almere Pampus. Het openbaar vervoerssysteem krijgt een fikse impuls, onder meer door het doortrekken van de Noord/Zuidlijn en mogelijk de aanleg van de IJmeerlijn. Klimaatadaptatie en verduurzaming zullen het landschap diepgaand beïnvloeden, denk alleen al aan de bouw van windmolens. De landbouw gaat ingrijpend op de schop, hetzelfde geldt naar verwachting voor grote werklocaties zoals Tata Steel, Schiphol en de Noordzeekanaalzone.

Zo vanzelfsprekend en toch ook niet

De systeemwereld brengt deze veranderingen terug tot aantallen woningen, arbeidsplaatsen en reizigers, tot dichtheden, reistijden en euro’s. Voor bewoners en ondernemers speelt echter iets fundamentelers, zo blijkt uit de essays in dit boek over vijf Groot-Amsterdamse gemeentes – Almere Poort, Beverwijk, Hilversum, Purmerend en Uithoorn – en uit de films die gelijktijdig werden gemaakt. Mensen hebben het over iets heel vanzelfsprekends: thuisvoelen. Wat betekent het om je ergens thuis te voelen? Of juist niet? Is het de roep om sociale cohesie in een nieuw jasje? Is het een verlangen naar geborgenheid? Een uiting van frustratie, omdat bijvoorbeeld jongeren niet meer in hun eigen plaats kunnen blijven wonen? En moeten we het thuisvoelen wel zo centraal stellen, omdat het ook tot uitsluiting kan leiden? Uit de sociologische analyse die Stad-Forum liet maken, blijkt dat thuisvoelen, met alle kanttekeningen, een belangrijke leidraad is om de huidige veranderingen en opgaven tegemoet te treden. Immers, thuisvoelen drukt uit hoe we ons lokaal tot elkaar verhouden. Het doet recht aan wat gewaardeerd wordt, niet alleen ruimtelijk, maar ook sociaal, cultureel en emotioneel. Het dwingt iedereen – bewoner én professional – te preciseren wat moet blijven, wat moet wijken en wat erbij moet komen.

En dus

Voordat je plannen kunt maken en participatie kunt organiseren, moeten eerst drie samenhangende vragen worden beantwoord: wat voor samenleving zijn we, wat voor samenleving willen we zijn en hoe geven we die vorm? Want dat zijn de vragen waarmee bewoners en ondernemers lokaal worstelen. Stad-Forum doet een dringend appèl op bestuurders, ambtenaren, projectontwikkelaars en ontwerpers om bij de opgaven voor Groot-Amsterdam uit te gaan van de leefwereld van inwoners en ondernemers. Het beste vertrekpunt daarvoor is een maatschappelijke discussie over thuisvoelen. Als voorschot op deze discussie hebben wij uit het Groot-Amsterdamse onderzoek vijftien thema’s en zes voorwaarden gedistilleerd.

Thema's

Voor een zinvol gesprek over thuisvoelen is het nodig om het begrip handen en voeten te geven. De sociologische beschouwing Ik-jij-wij-zij, waarmee dit boek opent, introduceert vijftien onderwerpen om thuisvoelen te operationaliseren. De lokale situatie bepaalt welke relevant zijn.

  1. Groei – Wanneer is de groei zo sterk dat het evenwicht wordt verstoord. En waar liggen de grenzen?
  2. Rijke nieuwkomers – Hun intocht zorgt niet alleen voor prijsopdrijving, maar ook voor andere sociale verhoudingen. Hoe kun je integratie bevorderen?
  3. Arme nieuwkomers – Mensen met lage inkomens wijken noodgedwongen uit naar gemeentes in de regio. Wat betekent dit voor die plaatsen?
  4. Eigen kinderen – Jongeren kunnen moeilijk een huis vinden in de plaats waar ze geboren en getogen zijn. Moet de eigen bevolking met regelingen of subsidies worden beschermd? En hoe dan?
  5. De geldmachine – Woningen worden steeds meer een vehikel om geld te verdienen. Moeten er grenzen aan dit ‘uitnutten’ worden gesteld? En wat zijn de lokale machtsmiddelen?
  6. Verdichting – Is hoogbouw wel de slimste manier om te verdichten? Welke andere stedenbouwkundige modellen bieden kansen?
  7. Mobiliteit – Hoe verminder je de auto-afhankelijkheid? En waar en wanneer kun je die maar beter accepteren en faciliteren?
  8. Aandacht voor het bestaande – Nieuwe buurten en wijken trekken veel tijd en geld naar zich toe. Is het niet zeker zo belangrijk om te blijven focussen op bestaande buurten?
  9. Karakter – Wat is het bestaande karakter van een buurt of stad? En moet dát niet het uitgangspunt zijn, ook al is het in marketingtermen misschien niet alleen positief?
  10. Krachten van buitenaf – Hoe ga je om met bedrijven als Schiphol en Tata Steel die voor grote overlast zorgen? En wat kunnen oud-ingezetenen en nieuwkomers op dat vlak van elkaar leren?
  11. Woon-werk – Welke menging van woningen en bedrijven is binnen de stad of buurt acceptabel? En hoe zorg je dat ook nieuwe bewoners zich daarnaar voegen?
  12. Basisvoorzieningen – Hoe zorg je dat voorzieningen als winkels, scholen en sportplekken ondanks het proces van sociale versplintering op orde komen en blijven?
  13. Maatschappelijk vastgoed – Hoe zorg je structureel voor plekken en hulpbronnen die gemeenschappelijk kunnen worden gebruikt?
  14. Groen – Van postzegelparken tot natuurgebieden: hoe garandeer je dat groen letterlijk om de hoek beschikbaar blijft?
  15. Publieke ruimte – Hoeveel publieke ruimte is er nodig? En hoe moeten pleinen, parken en andere publieke plekken eruitzien?

Voorwaarden

Voer in elke gemeente van Groot-Amsterdam een brede maatschappelijke discussie over de kernvragen: wat voor samenleving zijn we, wat voor samenleving willen we zijn en hoe geven we die vorm? Daarvoor moet aan een zestal randvoorwaarden worden voldaan.

  1. Draagvlak burgers – Zorg voor een breed draagvlak, een breed bereik en een vorm die velen aanspreekt. Kijk naar voorbeelden als de G1000 burgertop in België of de Convention Citoyenne pour le Climat in Frankrijk.
  2. Lokale urgentie – Benoem de urgentie en mogelijke consequenties van de verschillende opgaven op lokaal niveau, zodat inwoners het belang van deelname zien.
  3. Inzet belonen – Honoreer degenen die zich inzetten om de maatschappelijke discussie tot een succes te maken, wees creatief in de wijze van honoreren.
  4. Toekomstige bewoners – Geef ook aankomende bewoners een stem in de discussie over lokale opgaven, door het begrip ‘belanghebbende’, dat nu veelal strikt geografisch en juridisch gehanteerd wordt, te verbreden.
  5. Bindende adviezen – Zorg dat de discussie uitmondt in gemeenschappelijke ambities en laat partijen als gemeente, corporaties, maatschappelijke organisaties en ondernemers zich aan die ambities verbinden.
  6. Platform voor dialoog – Stel een platform in dat toeziet op de navolging van de ambities en dat nieuwe initiatieven in de sfeer van de maatschappelijke dialoog stimuleert.

Meer lezen

Groot-Amsterdam

Groot-Amsterdam
Beverwijk
Rauwe charme
Groot-Amsterdam
Almere Poort
Droom onder druk
Groot-Amsterdam
Hilversum
Een dorpse belofte
Groot-Amsterdam
Purmerend
Thuisvoelen in het Stadje
Groot-Amsterdam
Uithoorn
Hoe landelijk kan het blijven?
Economie / Groen / Groot-Amsterdam / Mobiliteit / Natuur / Openbare Ruimte
Hoe groot is Amsterdam?
Een animatie
Groot-Amsterdam / Mobiliteit / Wonen
Is er leven buiten de stad?
Jonge gezinnen over hun vertrek uit Amsterdam
Economie / Groot-Amsterdam
Dick en Rietje
Alledaags leven in Groot-Amsterdam

Ook interessant

Groot-Amsterdam
Dick en Rietje
De video-podcast
Groot-Amsterdam
Uithoorn
Hoe landelijk kan het blijven?
Groot-Amsterdam
Almere Poort
Droom onder druk