Week van de Stad


Moes

Thema Ruimte voor ontwikkeling  - 30 juni 2014

Stad-Forum heeft een aantal scherp kijkende stadsgebruikers gevraagd te bloggen over actuele ontwikkelingen in de stad Amsterdam. Hun ervaringen met de stad delen ze regelmatig via onze website.

JaapJan Berg | Bergplaats is onafhankelijk curator, moderator en publicist op het gebied van architectuur en ruimtelijke ordening. Voor hem is een levendige stad een duurzame stad. Waar is plek voor stadslandbouw in de duurzame stad? 

Rond het begrip stadslandbouw bestaat redelijk wat verwarring en misverstand. Je zou zeggen dat het simpel moet zijn: het zijn landbouwactiviteiten die binnen de stadsgrenzen plaatsvinden. Maar zo eenvoudig is het niet. Het beeld is alles behalve helder, het is eerder een soort moes. Direct rijzen namelijk vragen over de schaalgrootte, over partijen die zich met stadslandbouw bezighouden én over de vraag of duurzame of commerciële ambities de belangrijkste drijfveren zijn. Stadslandbouw manifesteert zich ondertussen in bijna evenveel varianten als er gewassen zijn. Ook een blik op de gemeentelijke stadslandbouwkaart van Amsterdam (die nog wel in opbouw is) bevestigt dit. Daarop worden, naast de vertrouwde volkstuincomplexen, ook kruidentuinen, schoolwerktuinen, kassen en kinderboerderijen aangegeven. Maar de nieuwste ontwikkelingen staan er nog niet op, zoals de braakliggende terreintjes die door buurtbewoners met houten bakken vol groenten en bloemen worden gekoloniseerd of de restaurants die zich graag willen profileren door te koken met groente van de eigen daktuin.

Deze vorm van ‘landbouw’ is wereldwijd in opkomst en dus ook in hip en goed geïnformeerd Amsterdam. Iedereen praat erover, iedereen wil er wat mee. En vrijwel altijd wordt het geflankeerd door begrippen als duurzaamheid, participatie en leefbaarheid. Allemaal lovenswaardig natuurlijk. Maar de combinatie van een trending topic en de onduidelijke afbakening zorgen er ook voor dat stadslandbouw voor verschillende wagentjes wordt gespannen. Stadslandbouw in zijn huidige vorm is eigenlijk vooral een heleboel niet.

Het is bij voorbeeld niet het moestuintje waar staatssecretaris Klijnsma midden juni zo pijnlijk over uitgleed. Zij suggereerde een verband tussen een moestuin en aanvullend pensioen. De calculerende burger zou er goed aan doen om groente voor eigen gebruik te verbouwen. Los van de politieke implicaties, rees ook de vraag of een moestuin, de oervorm van stadslandbouw, daadwerkelijk een substantiële bijdrage kan leveren aan voedselconsumptie. De antwoorden waren overwegend negatief. En dan werd de kaart van de beschikbare ruimte (in verstedelijkte gebieden) nog niet eens gespeeld. Feit is dat stad en stadslandbouw maar moeilijk samengaan, vaak vanwege de voor landbouw benodigde en in de stad weinig beschikbare ruimte. Moestuinen en daarmee stadslandbouw blijven daarmee hangen in leuk en kleinschalig tijdverdrijf. Ze decoreren het geloof in een duurzame stad, maar leveren mondjesmaat producten op.

Stadslandbouw heeft ook niet zo veel te maken met het groeiend aantal hippe markten in Amsterdam waar lokaal geproduceerd voedsel wordt gepromoot en natuurlijk verkocht. Ook daar worden, zij het met wat meer gevoel voor pr, de zegeningen van het verbouwen van lokaal geproduceerd voedsel gevierd. Opvallend bij dit soort initiatieven is dat er vaak secundaire goederen in plaats van primaire in de stalletjes liggen. Geen aardappels, wortelen en melk, maar opgewaardeerde en bewerkte producten zoals biologische chips, groente-shakes en verantwoord softijs. Het valt allemaal in de smaak bij een bepaald publiek dat zijn identiteit gedeeltelijk ontleent aan de uitstraling van die producten. Duurzaamheid, ‘hipheid’ en lokaliteit worden naar believen door elkaar gebruikt.

Maar wat is stadslandbouw dan wel? Te midden van de politieke blunders en trendy markten zijn er gelukkig ook producenten en producten die de essentie van stadslandbouw benaderen. Stadslandbouw gaat daarbij echter vrijwel zonder uitzondering om producten uit de regio. Want juist rond een stad als Amsterdam bevinden zich de ruimte én de professionele kennis voor ware en levensvatbare stadslandbouw. Stadslandsbouw hoort en past dus niet in de stad, ze hoort bij de stad. In de stad is alleen de markt.

JaapJan Berg, juli 2014

Meer berichten uit
Ruimte voor ontwikkeling

Vrijstaat Geuzenveld II

15 maart - WEEK VAN DE STAD

Na meer dan tien jaar planvorming is een groot deel van de Bakemabuurt nog steeds niet vernieuwd. De... Lees verder