Week van de Stad


De loze belofte van zelfbouw

Thema Ruimte voor ontwikkeling  - 12 februari 2013

Collectief particulier opdrachtgeverschap herbergt een belofte voor een wezenlijk andere manier van stadsontwikkeling. Maar de huidige vorm waarop collectieve zelfbouw in Nederland wordt ingezet, lost deze belofte bij lange na niet in.

De vraag hoe je met particulieren een stuk stad maakt, is ontzettend interessant. Daar ligt een kans voor een hele andere, meer organische, vorm van stedelijke ontwikkeling. In de ‘traditionele’ stadsontwikkeling wordt immers gewerkt met grote investeringen aan de voorkant van ontwikkeltrajecten: het bouwrijp maken van grote lappen grond, het aanleggen van wegen, kabels, leidingen en riolering en het inrichten van de openbare ruimte. IJburg en Houthavens zijn een mooi voorbeeld hiervan. Maar bij zelfbouw, met particulieren als financiers, ontbreken de middelen om deze voorinvesteringen te kunnen doen. Het geld komt uit veel meer kleinere en verschillende portemonnees. De investeringen die particulieren doen, gebeuren schoksgewijs, in kleinere stapjes, passend bij het eigen tempo waarmee particulieren willen bouwen. Zelfbouw vraagt dus eigenlijk om een andere manier van grondpolitiek, met een ander financieringsmechanisme.

Als ik kijk naar de projecten die nu via zelfbouw tot stand komen, zie ik helemaal geen nieuwe manier van stadsontwikkeling. Particulieren kunnen kiezen uit lapjes grond die allemaal al verkaveld zijn, voor een prijs die vaak erg hoog is en vergezeld gaat van een groot aantal dwingende regels en voorwaarden. Bewoners hebben bij zelfbouwprojecten alleen zeggenschap over hun eigen woning. Daarin is inderdaad sprake van ‘woonvrijheid’. Maar ze hebben geen zeggenschap over dingen die de woonomgeving bepalen. En juist de kwaliteit van de woonomgeving is wat een woning, plek en buurt duurzaam maakt. De manier waarop zelfbouw op dit moment georganiseerd wordt, gaat dus helemaal niet over samen een wijk of een stuk stad maken.

De motieven voor zelfbouw zijn op dit moment simpelweg verkeerd. Voor veel bouwende partijen is particulier opdrachtgeverschap een manier om de bouwstroom op gang te houden en om de consument geld uit de zakken te kloppen. Voor de gemeente is het de laatste strohalm om op korte termijn nog grondopbrengsten binnen te krijgen. Voor veel particulieren is het een manier om zo goedkoop mogelijk zoveel mogelijk vierkante meters te kunnen bouwen.

De belofte om met collectieve zelfbouw te werken aan een andere manier van stadsontwikkeling is groot. Maar tot nu toe is het een loze belofte. En volgens mij kan die belofte momenteel ook niet worden ingelost. Niet zolang zelfbouw moet plaatsvinden binnen het systeem van de traditionele gebiedsontwikkeling. Het systeem met residuele grondwaarden is daar helemaal niet geschikt voor. Een andere reden waarom deze belofte geen werkelijkheid wordt, is omdat de groep particuliere zelfbouwers niet geëmancipeerd genoeg is om daadwerkelijk aan de ontwikkeling van een wijk of stuk stad te werken. Zij voelen niet de verantwoordelijkheid voor een kwalitatieve openbare ruimte. Pas als zowel de overheden als de particulieren los komen uit het systeem van de traditionele stadsontwikkeling, zie ik openingen voor het inlossen van deze belofte. Eerder niet.

Wouter Veldhuis

Meer berichten uit
Ruimte voor ontwikkeling

Moes

30 juni - WEEK VAN DE STAD

Stad-Forum heeft een aantal scherp kijkende stadsgebruikers gevraagd te bloggen over actuele ontwikk... Lees verder